Τι είναι η Παιδιατρική Εργοθεραπεία;
Η Παιδιατρική Εργοθεραπεία χρησιμοποιώντας επιλεγμένα παιχνίδια και σκόπιμες δραστηριότητες συμβάλει στην ανάπτυξη, στην ωρίμανση και στην βελτίωση της λειτουργικότητας του παιδιού, ώστε να αλληλεπιδρά με το περιβάλλον στην καθημερινή του ζωή, στο σπίτι και στο σχολείο.
Στόχος της είναι να βοηθήσει το παιδί που αντιμετωπίζει κινητικές, γνωστικές, αντιληπτικές, αισθητηριακές, ή άλλες διαταραχές να φθάσει στο υψηλότερο δυνατό επίπεδο λειτουργικής δραστηριοποίησης και ανεξαρτητοποίησης.
Πότε ένα παιδί χρήζει εργοθεραπευτικής αξιολόγησης;
Ένα παιδί χρήζει αξιολόγησης όταν παρουσιάζει τρεις ή περισσότερες από τις παρακάτω δυσκολίες:
- Δυσκολεύεται να αυτοεξυπηρετηθεί
- Δεν παίζει με παιχνίδια που αντιστοιχούν στην ηλικία του
- Έχει ελαττωμένο μυϊκό τόνο
- Είναι αδέξιο, πέφτει εύκολα κάτω
- Δυσκολεύεται να υπολογίσει καλά την θέση του σώματός του στο χώρο (χτυπάει εύκολα)
- Σπάει συχνά τα παιχνίδια του
- Δυσκολεύεται και δεν του αρέσει να χοροπηδά και να κάνει κούνια
- Δυσκολεύεται να ζωγραφίσει μέσα σε πλαίσιο, να κάνει πάζλ,να κόψει με ψαλίδι
- Υπάρχει εμφανής καθυστέρηση στην ανάπτυξη του λόγου και της ομιλίας
- Είναι υπερκινητικό – δεν μπορεί να ησυχάσει
- Είναι πολύ παθητικό, αρκετά ήσυχο και αποτραβηγμένο
- Δεν του αρέσει το μπάνιο, το κόψιμο των νυχιών ή το κούρεμα των μαλλιών
- Είναι πολύ ευαίσθητο σε οσμές, γεύσεις, θορύβους, ή αγγίγματα
- Δεν μπορεί να συγκεντρωθεί ή συγκεντρώνεται υπερβολικά σε μια δραστηριότητα με αποτέλεσμα να μην μπορεί να μεταβεί σε άλλη
- Χρειάζεται περισσότερη εξάσκηση από άλλα παιδιά για να μάθει καινούργια πράγματα
- Δυσκολεύεται να αντιγράψει από τον πίνακα
- Αντιστρέφει γράμματα και αριθμούς, δεν αφήνει διάστημα μεταξύ γραμμάτων και λέξεων
- Δυσκολεύεται να διακρίνει ή να αναπαράγει γράμματα
- Ο γραφικός του χαρακτήρας είναι άσχημος
- Κουράζεται εύκολα κατά την σχολική του εργασία
- Δυσκολεύεται να ακολουθήσει προφορικές οδηγίες
- Έχει μειωμένη αυτοπεποίθηση
- Δεν του αρέσει να το παίρνουν αγκαλιά
- Αποφεύγει την παιδική χαρά
Σε ποιους τομείς παρεμβαίνει ο Εργοθεραπευτής;
Οι τομείς στους οποίους παρεμβαίνει ο Εργοθεραπευτής είναι:
– Αδρή κινητικότητα και συντονισμός: επιδεξιότητα άνω και κάτω άκρων, πλευρίωση, στασικός έλεγχος, ισορροπία, κινητικός σχεδιασμός και οργάνωση, αμφίπλευρος συντονιμός
– Λεπτή κινητικότητα και συντονισμός: λεπτοί χειρισμοί χεριών- δακτύλων (βελτίωση στη σταθερότητα, στη δύναμη και στην θέση), γραφοκινητικές δεξιότητες
– Οπτικοκινητικός συντονισμός: ικανότητα να συγχρονίζει την οπτική πληροφορία με την κίνηση του σώματος, ρίψη μπάλας σε στόχο, χρήση ψαλιδιού
– Γνωστικές δεξιότητες: επίπεδο διέγερσης, οργάνωση της μάθησης, συγκέντρωση- προσοχή, μνήμη, μίμηση, οπτική και ακουστική αντίληψη, χωρικός και χρονικός προσανατολισμός
– Κοινωνικές δεξιότητες : βλεμματική επαφή, κανόνες, κοινωνική ανταπόκριση, συναισθηματική επαφή, δεξιότητες αλληλεπίδρασης
– Δραστηριότητες καθημερινής ζωής : ένδυση-απόδυση, αυτοεξυπηρέτηση(προσωπική υγιεινή) , σίτιση ( μάσηση – κατάποση )
– Αισθητηριακές δεξιότητες: αισθητηριακή επεξεργασία και οργάνωση των ερεθισμάτων που προέρχονται από το απτικό-ιδιοδεκτικό-αιθουσαίο-οπτικό-οσφρητικό-γευστικό σύστημα.
Μπορεί η εργοθεραπεία να βοηθήσει ένα παιδί που δεν κάνει καλά γράμματα;
Η εργοθεραπεία θα αναζητήσει την αιτία του προβλήματος. Μπορεί το πρόβλημα να οφείλεται στο ότι το παιδί δεν έχει καλό προσανατολισμό στο χώρο και το χρόνο, καλή μνήμη ή αντίληψη της σωστής κατεύθυνσης των γραμμάτων. Η εκμάθηση γίνεται μέσα από ειδικά παιχνίδια – δραστηριότητες. Παράλληλα, το παιδί εξασκείται στη σύλληψη του μολυβιού, κατακτά την πλευρίωση, αναπτύσσει αμφίπλευρο συντονισμό, που σημαίνει ότι με το ένα χέρι γράφουμε και με το άλλο κρατάμε το χαρτί, κ.ά.
Το παιδί μου κινείται συνεχώς και δε συγκεντρώνεται. Μπορεί να βοηθήσει η εργοθεραπεία;
Η εργοθεραπεία μπορεί να βοηθήσει ένα παιδί που κινείται διαρκώς ρυθμίζοντας την υπερκινητικότητά του ώστε να διευκολυνθεί η συγκέντρωση. Μαθαίνοντας πώς να οργανώνει το χρόνο του, να κάνει συχνά διαλείμματα ώστε να μην κουράζεται, ή ικανοποιώντας την ανάγκη του για συνεχή κίνηση (π.χ., βάζοντάς το να κάθεται σε μία μπάλα ώστε να κινείται συνεχώς) θα μπορέσει να βελτιώσει την συγκέντρωση.
Το παιδί μου δεν με ακούει / προσέχει και δεν κάθεται σε ένα μέρος.
Πιθανώς το παιδί εμφανίζει κάποια δυσλειτουργία στην ικανότητά του να διατηρεί σε φυσιολογικά όρια την αντίδραση του σε αισθητηριακά ερεθίσματα, δηλαδή να ελέγχει τον εαυτό του έτσι ώστε οι αποκρίσεις του να ανταποκρίνονται στις απαιτήσεις του περιβάλλοντος (αισθητηριακή ρύθμιση). Οι αισθητηριακές εμπειρίες περιλαμβάνουν το άγγιγμα, την κίνηση, την γνώση του σώματος, την όραση, την ακοή, την γεύση-όσφρηση και την έλξη της βαρύτητας. Η επεξεργασία που χρησιμοποιεί ο εγκέφαλος για να οργανώσει και να ερμηνεύσει αυτές τις εμπειρίες ονομάζεται αισθητηριακή ολοκλήρωση (Α.Ο.). Η αισθητηριακή ολοκλήρωση παρέχει ένα κρίσιμης σημασίας θεμέλιο (την βάση ουσιαστικά) για την μετέπειτα πιο πολύπλοκη μάθηση και συμπεριφορά. Για τα περισσότερα παιδιά η αισθητηριακή ολοκλήρωση αναπτύσσεται στο πλαίσιο των συνηθισμένων νηπιακών-παιδικών δραστηριοτήτων. Η ικανότητα του κινητικού προγραμματισμού είναι ένα φυσικό αποτέλεσμα της διαδικασίας αυτής, όπως επίσης και η ικανότητα να προσαρμοζόμαστε σε εισερχόμενα ερεθίσματα. Όμως για μερικά παιδιά, η αισθητηριακή ολοκλήρωση δεν εξελίσσεται τόσο επαρκώς όσο θα έπρεπε. Όταν η διαδικασία αυτή διαταράσσεται ένας αριθμός προβλημάτων στην ανάπτυξη, την μάθηση και την συμπεριφορά γίνεται πιο εμφανής.
Το παιδί μου είναι αδέξιο όταν κινείται, τραυματίζεται συχνά και σπάει τα παιχνίδια του.
Τα παιδιά δεν χρησιμοποιούν τους εγκεφάλους τους με τον ίδιο τρόπο όπως οι μεγάλοι. Τα κατώτερα εγκεφαλικά κέντρα- αυτά που είναι υπεύθυνα για το κίνητρο, την κίνηση, το συναίσθημα, την μυρωδιά, την συλλογή εμπειριών- αναζητούν συνεχώς ερεθίσματα προκειμένου να οργανωθούν και να κατανοήσουν το περιβάλλον. Η εικόνα που έχουν τα παιδιά είναι ατελής γιατί οι εγκέφαλοί τους δεν έχουν ολοκληρωθεί ακόμα αισθητηριακά, αναζητούν ερεθίσματα που θα τα βοηθήσουν να προσαρμοστούν καλύτερα και τείνουν να προσελκύονται σε εμπειρίες που μπορούν να βιώσουν φυσικά( σωματικά).
Στην προσπάθειά τους αυτή συλλέγουν και τροφοδοτούν με ερεθίσματα την εν τω βάθει αισθητικότητα, αυτή που αντιδρά στην βαρύτητα και την κίνηση (αιθουσαία) και εκείνη που παίρνει πληροφορίες από τους μύες και τους τένοντες (ιδιοδεκτική). Τα συστήματα αυτά είναι υπεύθυνα για τις οφθαλμικές κινήσεις, την στάση, την ισορροπία, τον μυϊκό τόνο, την σταθερότητα στη βαρύτητα και όταν ολοκληρώνονται σωστά μαζί με την αφή σχηματίζουν: την αντίληψη του σώματος, τον κινητικό συγχρονισμό, το επίπεδο ενεργητικότητας, την διάρκεια προσοχής, την συναισθηματική σταθερότητα. Ως τελικό «προϊόν» αυτής της ολοκλήρωσης είναι η συγκέντρωση και οργάνωση, η αυτοπεποίθηση και αυτοσυγκράτηση, οι νοητικές ικανότητες, η ειδίκευση των εγκεφαλικών ημισφαιρίων και πλευρών του σώματος. Συνήθως παιδιά με την παραπάνω εικόνα έχουν δυσλειτουργίες του αιθουσαίου ? ιδιοδεκτικού συστήματος.
Το παιδί μου τρώει μόνο συγκεκριμένες τροφές, φοράει συγκεκριμένα ρούχα, αντιδρά έντονα σε δραστηριότητες όπως μπάνιο, κούρεμα, κόψιμο νυχιών.
Το πιο πιθανό είναι ότι εκδηλώνει αρνητική αντίδραση σε ορισμένους τύπους απτικών ερεθισμάτων εξαιτίας δυσκολιών στην ρύθμιση αυτών των πληροφοριών. Άτομα με τέτοιου τύπου δυσλειτουργία εκδηλώνουν ανικανότητα να μεταφράσουν κατάλληλα την συναισθηματική έννοια απτικών εμπειριών με τρόπο παραγωγικό για αυτούς και το περιβάλλον.
Αποφεύγουν να αγγίζουν ορισμένου τύπου ρούχων, να συμμετέχουν σε δραστηριότητες που έχουν επαφή με άλλα άτομα, αποφεύγουν και αντιδρούν στις αγκαλιές, αποφεύγουν ορισμένες δραστηριότητες καθημερινής ζωής (λούσιμο, πλύσιμο προσώπου, οδοντική φροντίδα), αποφεύγουν υλικά κατασκευών όπως δακτυλομπογιές ή άμμο. Εκδηλώνουν άτυπες συναισθηματικές αντιδράσεις σε συνηθισμένα απτικά ερεθίσματα όπως απαλό άγγιγμα στα χέρια ή το πρόσωπο, μεγάλο στρες όταν είναι κοντά σε άλλα άτομα, άρνηση ή απόσυρση.
Το παιδί μου εμφανίζει εμμονές, δεν παίζει με άλλα παιδιά της ηλικίας του, είναι ευερέθιστο και αποφεύγει νέες καταστάσεις ή συχνά εκδηλώνει χειριστική συμπεριφορά.
Το πιο πιθανό είναι να έχει δυσκολία στον προγραμματισμό και στην εκτέλεση επιδέξιων και μη γνώριμων κινητικών δράσεων με τη σωστή σειρά και διαδοχή ή να έχει κάποιες αναπτυξιακές δυσκολίες κινητικού προγραμματισμού (δυσπραξία). Τα στοιχεία που συνθέτουν μια τέτοια εικόνα είναι: αδεξιότητα, φτωχή απτική διάκριση, ανεπαρκής εικόνα σώματος, αργή μάθηση δραστηριοτήτων καθημερινής ζωής, προβλήματα με την αδρή κίνηση και τα σπόρ, προβλήματα στο κατασκευαστικό ή εξερευνητικό παιχνίδι ή στον χειρισμό αντικειμένων που απαιτεί λεπτή κινητικότητα, δυσκολία στο γράψιμο, προβλήματα άρθρωσης και ομιλίας, συνοδές μαθησιακές δυσκολίες. Η συμπεριφορά των παιδιών που έχουν αυτή την εικόνα συνίσταται συνήθως από μειωμένη αυτοπεποίθηση, είναι ευερέθιστα και αποφεύγουν νέες καταστάσεις, εκδηλώνουν χειριστική συμπεριφορά, προτιμούν τη συζήτηση παρά την δράση, συχνά αργούν και ξεχνούν, δείχνουν αποδιοργανωμένα.
Το παιδί μου έχει μαθησιακές δυσκολίες. Πώς μπορεί να βοηθήσει η εργοθεραπεία;
Η θεραπευτική σχέση της εργοθεραπείας με τις μαθησιακές δυσκολίες περιλαμβάνει τόσο την αξιολόγηση των δυσκολιών όσο και την θεραπεία για την αντιμετώπιση τους. Στην εργοθεραπεία επικεντρωνόμαστε περισσότερο στις ανθρώπινες ικανότητες που σχετίζονται με την μάθηση καθώς και με τις δεξιότητες που απαιτούνται για να παρακολουθεί το παιδί το σχολείο. Ασχολούμαστε δηλαδή με το πώς το παιδί μαθαίνει και το πώς συμμετέχει στις εκπαιδευτικές δραστηριότητες και όχι με το εκπαιδευτικό αντικείμενο, δηλαδή με το πώς το παιδί θα μπορεί να αποκτήσει γνώσεις π.χ. ιστορίας.
Ένα σωστά σχεδιασμένο θεραπευτικό πρόγραμμα εργοθεραπείας για την αντιμετώπιση μαθησιακών δυσκολιών, συμβάλλει στο να αναπτύξει το παιδί ένα ολοκληρωμένο «σύστημα μάθησης», με το οποίο θα μπορεί να κατακτά την προσφερόμενη γνώση, είτε μέσα από τις εκπαιδευτικές διαδικασίες ή την καθημερινότητα του και κατά περίπτωση να μπορεί να τη χρησιμοποιεί και να την εμπλουτίζει, χωρίς ελλείμματα. Ανάλογα δε με τις ατομικές δυσκολίες του παιδιού, η παρέμβαση του εργοθεραπευτή μπορεί να αφορά είτε την ανάπτυξη και βελτίωση και την προσαρμογή του ατομικού μηχανισμού μάθησης του παιδιού, είτε την πράξη, δηλαδή το πώς και τι κάνει το παιδί κατά τις διαδικασίες μάθησης ή και τα δύο
Γιατί χρειάζεται εργοθεραπεία ένα παιδί με διάχυτες αναπτυξιακές διαταραχές (αυτισμός);
Η σημαντική επιβάρυνση των διάχυτων αναπτυξιακών διαταραχών αφορά θέματα δραστηριοτήτων, επεξεργασίας, κατανόησης και αλληλεπίδρασης με τους χώρους, το περιβάλλον και τα υλικά. Η Εργοθεραπεία αξιολογώντας το παιδί σύμφωνα με τα αναπτυξιακά στάδια της ηλικίας του και σε συνεργασία με τους γονείς εκτιμά πώς συμπεριφέρεται το παιδί στο περιβάλλον του.
Συγκεκριμένα η Εργοθεραπεία μπορεί να διακρίνει:
- Την αντοχή του παιδιού και το χρόνο συγκέντρωσής του
- Πώς αντιδρά το παιδί στην αλλαγή των δραστηριοτήτων
- Τις δεξιότητες στο παιχνίδι
- Πότε χρειάζεται το προσωπικό του χώρο και χρόνο
- Πώς αντιδρά στην επαφή με οικεία και μη πρόσωπα
- Την αδρή και λεπτή κινητικότητα
- Πώς εκδηλώνει τα συναισθήματά του
- Πώς επικοινωνεί
- Ποιες είναι οι δεξιότητές του στις δραστηριότητες καθημερινής ζωής
- Μετά την αξιολόγηση και τη συλλογή πληροφοριών, οργανώνεται το θεραπευτικό πρόγραμμα που θα καλύψει τις ανάγκες του παιδιού. Μέσα από το πρόγραμμα αυτό, το παιδί:
- Θα βελτιώσει τις δεξιότητες αλληλεπίδρασης και επικοινωνίας
- Θα βελτιώσει τη συμμετοχή του στο παιχνίδι
- Θα εκπαιδευτεί στο να αυτορυθμίζεται
- Θα μάθει να περιμένει
- Θα μπορεί να κατανοεί τα συναισθήματα του άλλου και να εκδηλώνει τα δικά του με λειτουργικό τρόπο.